در ازدحام غربت مي لولم

                            نفس بريده

                                      گريبان چاك

               دل  تنگ یک بهانه ام

                      قطرات نگاهم به اشتياق

                      مي رود شتابان در خاك

«شدن» در زبان فارسی به معنای رفتن است، این کلمه در لکی «چیین» است، در این مقال نشان خواهم داد که واژه لکی برگرفته و یا تغییر یافته همان واژه «شدن» است.

«شدن» چنانکه آمد به معنای رفتن، سپری شدن و گذشتن به کار رفته است:

·         چون چند روز بشد لشگرش حسن بن قحطبه را بر خود امیر کردند (زین، 120)

·         و چهار بار پادشاهی از ایران بشد (مقدمه 10)

·         و این دوندیم نزدیک این دو سالار شدند (بیهقی 226)

·         و پیرزن با آن همه نعمت پیش شوهر شد (کیمیا 545)

·         زبیر به بصره شد (بلعمی 163)

·         و بر قلعت رفتن و پیش امیرمحمد شدند (بیهقی 10)

·         و از آنجا بشد (قشیریه 70)

·         قیصر از پیش بشد و زّبا را بشارت داد (بلعمی 821)

گر سخن گوید آب سخن ما برود

بشود دور ستاره چو برآید مهتاب

(فرخی 16)

سیاه گیل و سام را بگرفتند و در آن خانه شدند.

                                      (لهک دا؛ 313)

این نمونه­ها که آمد همه را از کتاب تاریخ زبان فارسی خانلری (ج 2: 1352) گرفته­ام و البته نمونه­های مشابه در آثار فارسی بسیار است.

واژه «شد» در گویش­های مختلف ایرانی به کار می­رود اما به تناسب گویش تحولات واکی در آن صورت گرفته است.

در گویش بلوچی این واژه به شکل šut به کار می­رود. šut سوم شخص مفرد ماضی (منطبق بر بن ماضی) از فعل شدن «رفتن» است: (علی اشرف صادقی: 1378؛ 136) در تاجیکی این واژه šud و در فارسی قدیم گاهاً «شذ» است. دکتر صادقی بر آن است که این فعل از šu-ta ایران باستان گرفته شده است (همان)

در گویش رشتی šoo به معنای رفتن است و در گویش تالشی šem فعل اول شخص مفرد ماضی ساده فعل še «رفتن» است (همان، 140)

در لکی این واژه به شکل چین čean به کار می­رود و در گویش فیلی یا ایلامی čegen می­گویند.

نکته­ای که در گویش تالشی به چشم آمد تبدیل واج «دال» به «ی» در واج دوم «شد» بود. این تحول از جمله تحولات رایج در لکی و گویش­های همطراز آن است به طور کلی تبدیل «د» به «ی» از اختصاص این گویش­هاست:

            لکی           پهلوی         فارسی 

باد        bād           bāt             bay

بادام      bādām     bātām       bāyam

چادر      čādor       čātur          čayer

مثال­های این تحول بسیار است:

دادن ← داین

زندگی ← زنی

پایدار ← پایّار

در گویش ایلامی هم این تغییر به چشم می­آید:

خود ← خوی

زیاد ← زیای

اما واج اول کلمه «شد» هم از تغییر مصون نمانده است، تناظر «چ» با «ش» از گونه­های رایج زبان فارسی است. به عبارتی بسیاری از واژگانی که دارای واج «ش» هستند نوعاً همین واج می­تواند به «چ» تبدیل شده و جالب آنکه در بسیاری از موارد هر دو تلفظ در زبان کاربرد دارند.

مثال­های زیر نشان دهنده هم­ارزی واج­های «ش» و «چ» است:

شبان ← چوپان

شلب شلب ← چلپ چلپ (صدای آب)

شلتوک ← چلتوک

همچنین در لکی شغال را چغل می­گویند و یا طاقچه را تشقه می­خوانند.

اکنون به فعل «شد» در زبان فارسی برگردیم و دو تغییر واکه­ای را با آن تطبیق دهیم:

شد = رفت

ش ← چ

د ← ی

شدن =چیین (مصدر)

چنانکه مشهود است این فعل برگرفته از شکل قدیمی آن در زبان فارسی است که دچار تغییرات واکه­ای شده است.

همین الان از مراسم وداع با قیصر آمدم.صبح با آقاي محمدزاده هماهنگ كردم و با هم به محل مراسم رفتيم در خيابان دولت در محل انجمن شاعران ایران.جمعيت زيادي بود از طيف هاي مختلف.به راستي اين همه به احترام شعر آمده اند؟قرار شد همسرش حرف بزند نتوانست و سهيل محمودي از دكتر حسن حبيبي خواست كه چند كلمه اي در سوگ شاعر بگويد. حبيبي با صدايي كه آشكارا مي لرزيد گفت آينده فرهنگستان و بلكه شعر را در قامت او مي ديدم. سراج با لحني تلخ از او سرود و عبدالملكيان نيز. عده اي هم براي تماشا آمده بودند مثل آقاي دوربيني كه زير تابوت رفته بود. حميد سبزواري تكيده و غمگين روي سكوي درب ورودي مويه مي كرد. ياد حرف سيمين بهبهاني افتادم كه گفته بود او آگاه به رموز کلام بود و به دور از فریب و ریا و اينكه شعر چه مرواريدي را از دست داده است. با خودم مي گويم چقدر آدم بزرگ مي تواند باشد تا هم استاد سبزواري در سوگ او بگريد هم سيمين بهبهاني!كساني كه به گفته خودشان حاضر نيستند در تصويري بسيار باز هم با هم ديده شوند!

قیصر سه شنبه رفت و خود چه خوب سروده بود:

سه شنبه

چرا تلخ و بی حوصله؟

سه شنبه

چرا این همه فاصله؟

سه شنبه

چه سنگین! چه سر سخت!

اینجا را هم ببینید

باور كردني نيست ، همين ديروز بود در باره اش فكر ميكردم.يك باره خبر رسيد :قيصر امين پور آسماني شد!!                

جامعه تازه داشت متوجه مي شد كه قيصر امين پور نه از  برترينها كه بزرگترين شاعر معاصري است كه در ميان ما زندگي ميكند ،چقدر بي ادعا وساده وبي آلايش بود و چه مايه لطيف وصميمي مي سرود!

گويا در ميا ن قبيله هنرمندان به وي‍‍ژه شاعران بناست كسي در زمان حياتش آنگونه كه هست شناخته نشود. مرگ براي اين طايفه ابزار شناسايي شده است، البته براي قيصر امين پور كه دريافته بود خيلي زود

دير خواهد شد مرگ لحظه عزيمت او بود:

باز هم همان حكايت هميشگي

پيش از آنكه با خبر شوي

لحظهء عزيمت تو ناگزير مي شود

آه اي دريغ و حسرت هميشگي

نا گهان چقدر زود دير ميشود.

روحش قرين رحمت و شادماني

وبلاگ نویسان درباره قیصر امین پور نوشته اند:

 علیرضا آستانه:نمی دانم چرا امروز باران نباریده است. دل ما که پر از ابرست

علی رضا کرمی / آه لبان خشکیده

چند روز قبل هم به نقل از مرتض كاخي در رسانه ها خواندم كه شفيعي كدكني به قيصر امين پور گفته بود: تو به شعر دست يافتي.           

 لبخند گرمش را هدیه کودکانی می کرد که آمده بودند در نخستین قدمهای نوشتن از شاعر دهکده خوب ما درس شاعری و عاشقی را فرا بگیرند

 "مرگ از طنین هرگز/ می زاید" و قیصر گفت: "هرگز / دلم نخواست بگویم"/ هرگز ".

می دونم جای خالیش رو توی شعر هیچ کی نمی تونه پر کنه٬

حیف که تو این دنیای مجازی ووبلاگ نمیشه سر رو رو پای کسی گذاشت.نمیشه خودت رو بندازی بغل یکی و گریه کنی.